Επιστήμονες περί Ανέμων και Υδάτων

Το έχω δει αρκετές φορές οπότε το καταγράφω, προσπαθώντας να το καταλάβω. Καλούν για διάλεξη, ανοικτή στο ευρύ κοινό, έναν επιστήμονα ας τον πούμε Ε. Τον καλούν λόγω της επιστημονικής του ιδιότητας, της συνεισφοράς και της καταξίωσής του στο γνωστικό του αντικείμενο, ας το πούμε Χ, όπως αυτό τεκμαίρεται από δημοσιεύσεις με κρίσεις περιεχομένου, ετερο-αναφορές, ανταγωνιστικές χρηματοδοτήσεις, επιστημονικές διακρίσεις και βραβεία, κ.α., βάσει μετρήσιμων στοιχείων δηλαδή.

Αντί ο Ε να μιλήσει για το αντικείμενο Χ, ή κάτι που να σχετίζεται με το Χ, στο οποίο είναι ειδικός, επιλέγει να μιλήσει για ένα θέμα Υ το οποίο είναι συνήθως κάτι πολύ μα πολύ γενικότερο, όπως τι είναι η ζωή, τι είναι ο άνθρωπος, τι είναι κόσμος, που πάμε, ακόμα και στοιχεία ηθικής συνήθως δεν παραλείπει να σχολιάσει. Εν ολίγοις το ρίχνει στη φιλοσοφία.

Το ότι είναι καλός στο Χ είναι σίγουρα μια ένδειξη ότι μπορεί να σκέφτεσαι σωστά, όχι όμως απόδειξη του ότι αυτά που λέει για το Υ στέκουν ή ότι έχουν κάποια αξία. Έτσι το κοινό που παρακολουθεί την ομιλία δεν λαμβάνει κάτι στέρεο από αυτά που μόνο ο Ε θα μπορούσε να του προσφέρει (δηλαδή για το θέμα Χ), αλλά αντίθετα λαμβάνει την προσωπική άποψη (άποψη είναι κάτι μεταξύ άγνοιας και γνώσης όπως λέγαν και οι αρχαίοι) του Ε για ένα γενικό θέμα Υ.

Έχω παρατηρήσει να το κάνουν πολλοί επιστήμονες, Έλληνες και μη, ακόμα και των θετικών και τεχνολογικών επιστημών. Ακόμα και κάποιοι που έχουν διακριθεί με Νόμπελ ή με το ισοδύναμο αυτού βραβείο σε άλλες επιστημονικές περιοχές, καθώς και άλλοι που είναι γνωστοί σε όλους.

Αναρωτιέμαι το λοιπόν, γιατί να συμβαίνει αυτό; Γιατί χρησιμοποιεί ο ομιλητής το βήμα για να προβάλει άλλες γενικότερες απόψεις που έχει, αντί των σίγουρων και συγκεκριμένων που κατέχει. Διατυπώνω τρεις υποθέσεις που μου έρχονται στο μυαλό.

Θ1/ Μήπως επιλέγει να μιλήσει για θέματα που απασχολούν τον ίδιο (δηλαδή το θέμα Υ) και όχι για το θέμα Χ (το οποίο επειδή το κατέχει δεν τον «βασανίζει» πια τόσο;). Αυτό μπορώ να το καταλάβω. Άρα κάνει τη ομιλία βάσει των δικών του κυρίως αναγκών, βάζοντας σε δεύτερη μοίρα το κοινό και ξεχνώντας τον ρόλο που έχει ο ίδιος (που αν δεν τον είχε δεν θα τον είχαν προσκαλέσει).

Θ2/ Μήπως το κάνει γιατί ο Ε νομίζει ότι για το κοινό είναι πιο χρήσιμο το να ακούσει για το θέμα Υ παρά για το Χ; Όμως αφού δεν είναι ειδικός στο θέμα Υ, αυτά που θα πει στερούνται στέρεας βάσης. Πιο πολύ ως ηθικολογία ή μελλοντολογία ακούγονται τις περισσότερες φορές, παρά ως επιστήμη.

Θ3/ Μήπως το κάνει, επειδή πιστεύει ότι επειδή είναι αποδεδειγμένα καλός στο Χ είναι εξίσου σωστός σε οποιοδήποτε θέμα Υ (λαϊκά «όλα τα σφάζω, όλα τα μαχαιρώνω»); Μπορεί να είναι, όμως χωρίς τεκμήριο, όλα είναι εικασίες, άρα και εδώ σαν να λησμονεί την επιστημονική του ιδιότητα (ένεκα της οποίας προσκλήθηκε).

Προφανώς κάθε πολίτης μπορεί (και οφείλει) να διαμορφώνει άποψη για κάθε τι, οπότε και ο Ε μπορεί και οφείλει να το κάνει. Άρα να έχει άποψη για κάθε θέμα Υ, να την εκφράζει ελεύθερα στις συζητήσεις του, σε προσκλήσεις που αφορούν το θέμα Υ, σε ιστολόγια, κ.α., όμως δεν νομίζω ότι αυτό ταιριάζει να το κάνει σε εκδήλωση στην οποία καλείται λόγω της επιστημονικής του ιδιότητας και καλείται ο ίδιος να επιλέξει το θέμα.

Σκέφτομαι και γράφω τα παραπάνω για έναν και μόνο λόγο. Ουδέποτε απεκόμισα κάτι αξιόλογο από τέτοιου είδους ομιλίες. Ναι μεν υπήρχαν κάποια ενδιαφέροντα ψήγματα, όμως συνολικά ήταν χάσιμο χρόνου. Δεν κατακρίνω τους συγκεκριμένους ανθρώπους. Προσπαθώ να καταλάβω. Θ1, Θ2, Θ3 ή τίποτε άλλο;

Γιάννης Τζίτζικας, 14/4/2018

ΥΓ: Η έκφραση «περί ανέμων και υδάτων» νομίζω ότι προέρχεται από ένα σύγγραμμα του Ιπποκράτη (του πατέρα της σύγχρονης ιατρικής): «Περὶ ἀέρων, ὑδάτων και τόπων» και μάλιστα τώρα βρήκα και σχετικούς συνδέσμους (δημοτική, αρχαία, βιβλίο). Ίσως τελικά αυτό να είναι το όφελος μου από τέτοιες ομιλίες: ψάχνοντας τίτλο που να ταιριάζει στην ανάρτησή μου, κατέληξα να διαβάζω διάφορα ωραία του Ιπποκράτη.

 

ΥΓ2 (15/4/2018):  Καταλήγω στο εξής: Ακόμα και ένας διεθνώς διακεκριμένος επιστήμονας στην προσπάθεια του να μιλήσει για κάτι που τον ενδιαφέρει (για να έχει όρεξη και ενθουσιασμό) (Θ1), που νομίζει ότι είναι χρήσιμο να ακουστεί (από αίσθημα ευθύνης) (Θ2) και συνάμα εκτιμά ότι θα κεντρίσει το ενδιαφέρον του κοινού (που θα αφιερώσει χρόνο να τον ακούσει) (Θ4), τυφλωμένος κάπως από υπερβολική σιγουριά (Θ3), συχνά ξεφεύγει από το αντικείμενό του και καταλήγει να μιλάει για μη επιστημονικά θέματα και με μη επιστημονικό τρόπο.

 

Advertisements

8 σκέψεις σχετικά με το “Επιστήμονες περί Ανέμων και Υδάτων”

  1. Τώρα να πω ότι έχεις άδικο ; δεν μπορώ να το πω. Το έχω δει και εγώ και όλοι μας αυτό το φαινόμενο. Ευδοκιμεί στα πάνελ των ΜΜΕ κατά ριπάς και προκαλεί ποικίλα αισθήματα.
    Καλό ΣαββατοΚύριακο Γιάννη μου.

    Μου αρέσει!

  2. Θυμάμαι στο πανεπιστήμιο, στο πρώτο έτος, είχαμε έναν καθηγητή οργανικής χημείας που είχε πολύ μεγάλη αγάπη για τη φιλοσοφία. Είχε και δικο του επιλεγόμενο μάθημα «η φιλοσοφία των επιστημών». Μου είχε κάνει εξαιρετική εντύπωση πώς μπορεί ένα αμιγώς τεχνοκρατικό μυαλό να έχει ασχοληθεί τόσο πολύ με τα μεγάλα φιλοσοφικά ερωτήματα της ζωής. Ήταν το χόμπυ του όμως και το είχε αγαπήσει σα δεύτερη «ειδικότητα».
    Αυτός υποθέτω θα μπορούσε να μιλήσει άνετα τόσο για την Χ οργανική του χημεία όσο και για την Ψ φιλοσοφία των επιστημών.

    Εντούτοις όχι μόνο αναγνωρίζω και συμφωνώ με όσα γράφεις αλλά στα Θ1 Θ2 και Θ3 μπορώ να προσθέσω και μερικές πολύ πιο ποταπές αιτίες όπως η αυτοπροβολή, η διαφήμιση και φυσικά ο χρηματισμός. Τόσο του ίδιου του επιστήμονα όσο και των ΜΜΕ που τον προβάλλουν. Σημεία των καιρών…

    Καλό βράδυ Γιάννη 🙂

    Μου αρέσει!

    1. Γεια σου Πέτρο και ευχαριστούμε για το σχόλιο σου. Αν ο καθηγητής που λες είχε πάρει νόμπελ θα ήταν στη χημεία. Οπότε αν λόγω αυτής της διάκρισης τον προσκαλέσεις, τότε μάλλον για τη χημεία αρμόζει να μιλήσει.
      Στο θέμα που με απασχολεί δεν τίθεται θέματα αυτοπροβολής ούτε χρηματισμού. Διότι αφορά σε προσκεκλημένες διαλέξεις όπου ο ομιλητής είναι ήδη το τιμώμενο πρόσωπο και αποκλειστικός ομιλητής. Ούτε υπάρχει θέμα χρηματισμού ή συμφερόντων, αφού το ρίχνουν στη … φιλοσοφία 🙂

      Ίσως τελικά να υπάρχει άλλη μια υπόθεση:

      Θ4/ Είναι δύσκολο να κάνεις μια εκλαϊκευμένη διάλεξη που να έχει και ουσία και να είναι ενδιαφέρουσα για το κοινό, οπότε ίσως η υπεργενίκευση να είναι αποτέλεσμα της προσπάθειας του ομιλητή να μιλήσει για κάτι που θα τραβήξει το ενδιαφέρουν του κοινού.

      Και λέγοντας αυτό μου έρχεται στο μυαλό η μνημειώδης ομιλία του Mr Bean …

      🙂

      Καλό ΣΚ!

      Μου αρέσει!

  3. ααα το παθαίνω και εγώ με τα ύλη για τα σποράκια μου αυτό. Κάθε χρονιά τα ίδια και τα ίδια με κάνουν και με αυτοβραριέμαι και αναζητώ άλλα πράγματα νομίζοντας πως έχουν βαρεθεί και τα κάθε χρόνο διαφορετικά σποράκια μου.
    Βαριούνται τον εαυτό τους τόσο απλό. Έτσι και αλλιώς από τη στιγμή που επιλέγει κάποιος να διδάξει … έχει το μικρόβιο του ξερολισμού χοχοχοχο
    αααα αυτό με τον τίτλο και το ψάξιμο το παθαίνω και εγώ, ξεκινώ να γράψω πως πέρασα σήμερα και τελικά αυτή η μικρή συνήθεια ημερολογίου γίνεται μια πανέμορφη αφορμή για έρευνα και γνώση .
    Πάντως, ο τρόπος που ερευνούμε τη ζωή γενικά, … ο τρόπος λοιπόν ..η μεθοδολογία βασίζεται στον τρόπο που μας έχει εκπαιδεύσει να ερευνούμε η επιστήμη που έχουμε σπουδάσει
    Αυτά και …ευχαριστήθηκα το διάλογο σας με τον Πέτρο
    Καλή εβδομάδα 🙂

    Αρέσει σε 1 άτομο

  4. Καλή σπέρα Γιάννη .

    Μπορεί ,ο «ειδικός επιστήμονας» να μην έχει κληθεί να μιλήσει για θέμα αποκλειστικά της ειδικότητάς του, αλλά για θέματα επικαιρότητας, ή επί παντός επιστητού που πουλάει και επειδή δεν είναι ένας τυχαίος πολίτης -επιστήμων γαρ- η γνώμη του μετράει.

    Μου φαίνεται περίεργο να έχει αναγγελθεί ένα συγκεκριμένο θέμα διάλεξης και οι συνομιλητές περί άλλων να τυρβάζουν. Δεν μου έτυχε ποτέ να παραβρεθώ σε κάτι ανάλογο. Τώρα, αν εκτός από το κυρίως θέμα ,η συζήτηση επεκτείνεται και στις παραμέτρους του, το βρίσκω θεμιτό και έχει κι ενδιαφέρον. Όλοι λίγο πολύ το βιώνομε αυτό ,ακόμη και στις αναρτήσεις των blogs μας.

    Την καλησπέρα μου

    Μου αρέσει!

    1. Γεια σου Λυγερή. Αναφέρομαι σε περιπτώσεις κορυφαίων επιστημόνων όπου είναι οι αποκλειστικοί ομιλητές. Ένας τέτοιος προσκαλείται λόγω της βράβευσής του, και ο ίδιος ορίζει τον τίτλο και το θέμα, όμως όλοι αναμένουν ότι θα αφορά το πεδίο του. Και αναφέρομαι σε άτομα με νόμπελ ή με ισοδύναμα αυτού βραβεία. Στις 4 τέτοιες ομιλίες που έτυχε να παρακολουθήσω οι 2 ομιλητές ξέφυγαν και δεν είπαν σχεδόν τίποτα για αυτά που έκαναν μια ζωή, για αυτά που συνεισέφεραν, και για τα οποία βραβεύθηκαν (αντί αυτών τα λεγόμενα τους ήταν πολύ κατώτερα του https://www.psichogios.gr/site/Books/show/1003967/h-filosofia-se-komiks)

      Όπως έγραψα όλοι μας μπορούμε (και οφείλουμε ως πολίτες) να διαμορφώνουμε άποψη και έχουμε (ευτυχώς) ελευθερία λόγου να την επικοινωνούμε και όλα αυτά είναι απαραίτητα. Όμως η άποψη ενός νομπελίστα της χημείας σε θέματα φιλοσοφίας δεν έχει κατ’ ανάγκη μεγαλύτερη βάση από την άποψη σε θέματα φιλοσοφίας που έχει ο περιπτεράς της γειτονιάς. Ναι μεν το περιτύλιγμα του νομπελίστα θα είναι καλύτερο, το βάθος της σκέψης μεγαλύτερο, όμως δεν υπάρχει *τεκμήριο επιστημονικής εγκυρότητας*. Άρα το κάτι πιο σίγουρο που θα μπορούσε να δώσει στην ομιλία του ο νομπελίστας (δηλαδή στον τομέα του) δεν το δίνει. Δεν αναφέρομαι σε εκλαϊκευμένες ομιλίες και βιβλία για επιστημονικά θέματα που είναι χρήσιμα. Άλλο αυτό και άλλο το φιλοσοφείν γενικώς και αορίστως.

      Μάλλον καλές προθέσεις οδηγούν το ομιλητή εκεί – όπως εικάζω, και έγραψα στο ΥΓ2 – αλλά όπως πάντα, οι καλές προθέσεις δεν αρκούν. Είναι προαπαιτούμενο αλλά δεν αρκούν.
      Καλή συνέχεια

      Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s